Eigenwijzr [App]

Amersfoort : Kwintessens, 2017
Sinds 1 augustus 2015 is het voor scholen voor primair en voortgezet onderwijs wettelijk verplicht om de sociale veiligheid en het welbevinden van leerlingen te monitoren. Het meetinstrument EigenwijzR voor het basisonderwijs benut hiervoor de eigen wijsheid van kinderen. EigenwijzR is een app voor de tablet of pc waarbij kinderen uit groep 5 t/m 8 zelf aan kunnen geven hoe veilig ze zich voelen. De leerlingen krijgen een introductiefilmpje en vervolgens een aantal positief geformuleerde vragen die ze binnen zeven minuten kunnen beantwoorden. EigenwijzR is gericht op preventie en geeft kinderen de kans anoniem te melden als ze ergens over willen praten en met wie. Naast de scores geeft de rapportage een toelichting op de behaalde scores. De regie voor het uitvoeren van interventies naar aanleiding van de uitkomst van de rapportage ligt bij de leerkracht, de IB-er en/of directie. EigenwijzR biedt dus geen oplossingen of vervolgstappen. Ga naar de app

Sociale veiligheid in school : een handreiking voor schoolleiders

Cathy van Tuijl en Ingrid Zijlstra
Huizen : Pica, 2017. – 136 p.. – (Leiderschap in de onderwijspraktijk ; 19)
ISBN 9789492525406
Bespreking van sociaal-emotioneel leren als basis voor sociale veiligheid en van cyberpesten. Een drietal schoolportretten laat zien hoe ver scholen kunnen zijn in de uitvoering van sociale veiligheid. Tot slot wordt een stappenplan voor implementatie van sociale veiligheid besproken en een overzicht geboden van voorlopig goedgekeurde programma’s. Hoe voorkom je pesten op school? Hoe neem je de ouders daarin mee? Hoe zorg je dat alle neuzen in het team dezelfde kant op staan? Bij sociale veiligheid gaat het om meer dan handhaving van gedragsregels. Het gaat om het inspireren en begeleiden van het team naar een levend veiligheidsbeleid om daarmee het team, leerlingen en ouders een positieve en veilige leeromgeving te bieden. Een leeromgeving waarin leerlingen leren vertrouwen in zichzelf en anderen te hebben en respectvol om te gaan met verschillen.
Plek in kenniscentrum: Veilige school 17730-TUIJ

Goed gedrag : voor een veilige school

Barbara Janssens, Gerard van Midden
Amersfoort : Kwintessens, 2017
Lespakket met gedragsregels voor de basisschool. Het doel van dit lespakket is het sociaal veilig schoolklimaat versterken en bieden van een concreet stappenplan bij ongewenst gedrag. Gedragsregels worden op een structurele, positieve manier aangeleerd. Goed Gedrag gaat er vanuit dat als kinderen mede-eigenaar zijn van waarden, ze ook begrijpen waarom ze zich aan de regels van goed gedrag moeten houden.
Het pakket bestaat uit 4 handleidingen voor leerkrachten met 20 gedragslessen en 3 waardenlessen. Tijdens de gedragslessen leren kinderen gedragsregels aan. Iedere les begint met een terugblik op de vorige les en een oriëntatieopdracht voor de nieuwe les. Daarna wordt de gedragsregel van deze les besproken aan de hand van een poster. Vervolgens oefenen de leerlingen het gewenste gedrag en als laatste wordt de les afgesloten met complimenten en gespreksvaardigheden. Tijdens de 3 waardenlessen komen de onderwerpen respect, veiligheid en verantwoordelijkheid aan bod. Het pakket bevat ook een usb-stick met 20 lijntekeningen en 20 posters met gedragsverwachtingen. 
De lessen duren ongeveer 30 minuten en zijn geschikt voor alle groepen van de basisschool.
Plek in kenniscentrum: Sociaal-emotionele ontwikkeling

Vertrouwen in je klas : emotionele veiligheid op de basisschool met TA

Theo van der Heijden, Daniëlle van der Heijden, Tamar Kopmels
Amsterdam : SWP, 2016. - 200 p.
ISBN 9789088506666
Het uitgangspunt van dit boek is dat een vertrouwensrelatie tussen kinderen en leerkrachten de basis is voor een veilig leerklimaat. Centraal staan de psychologische processen die spelen in de interacties tussen leerkracht en kind, tussen leerkracht en ouders, tussen kinderen onderling en tussen leerkrachten onderling. De basis voor de aanpak in dit boek zijn inzichten uit de Transactionele Analyse (TA). Dit model is vertaald naar voor leerkrachten herkenbare thema’s als omgaan met onrust bij kinderen, schuld en schaamte, reddersgedrag van leerkrachten, onzekerheid van leerkrachten, omgaan met pesten en conflicten met collega’s en ouders.
Ieder hoofdstuk start met een verhaal vanuit verschillende perspectieven: leerkracht, kind(eren), ouders, collega’s. Dit zijn verhalen op basis van waargebeurde ervaringen van leerkrachten en ouders. Daar wordt dan de theorie van TA op losgelaten: Welke processen spelen hier? Hoe kun je belemmerende patronen doorbreken? Leerkrachten krijgen zo zicht op hun eigen mogelijkheden in dergelijke situaties. Dan biedt ieder hoofdstuk een ‘contraverhaal’: een visioen van hoe een lastige situatie zou kunnen transformeren als je vanuit vertrouwen naar jezelf en de ander kan kijken. Tot slot zijn er rond elk thema praktische handreikingen, opdrachten en bemoedigingen. Bij ieder thema kan bovendien ondersteunend materiaal worden gedownload.
Plek in kenniscentrum: Veilige school 17720-HEIJ 

De vreedzame school

Rotterdam : CED Groep
- Train-de-trainer 2015
- Draaiboek
- Invoeren van leerlingmediatoren
- Directie- en stuurgroepmap
Plek in kenniscentrum: Veilige school

Wij zijn gedrag : positief gedrag in het onderwijs

Henk Weymeis
Leuven : Acco, 2016. - 300 p.
ISBN 9789462922884
In Wij zijn gedrag wordt gesteld dat we enerzijds gedrag 'zijn' en anderzijds samen 'gedrag bepalen' en wordt dit idee samengevat in een schoolbreed zorgbeleid: 'Time-In'. Naast het gedrag van leerlingen en ouders, kijkt de auteur ook naar het schoolteam als rol in het bepalen van positief gedrag. In het eerste gedeelte van het boek wordt de psychologie over mens en omgeving beschreven. Om dit pedagogisch te kunnen begeleiden en te implementeren op school heeft de auteur het over kwaliteitszorg en het motiveren van het schoolteam tot gedragsverandering. Hierop volgt een visie over ons gedrag in het huidige onderwijs en wordt de missie 'Wij Zijn Gedrag' vertaald in een concreet zorgbeleid:'Time-In' op school. Daarnaast worden er praktijkvoorbeelden aangehaald en wordt de daaraan verbonden onderzoeksopzet besproken.
Plek in kenniscentrum: Veilige school 17710-WEYM

Ga d'r maar uit!

Marien Lokerse
Amsterdam : SWP, 2013. - 157 p.
ISBN 9789088503122
Van alle gedragingen die je binnen scholen tegenkomt is agressie de meest ontwrichtende. Uitingen van agressie hebben een grote impact op de direct betrokkenen, maar ook op de rest van de klas, de school, de ouders en soms nog verder daarbuiten. Ingegaan wordt op wat leerkrachten en scholen kunnen doen om agressie op scholen te voorkomen en op de wijze van handelen als het eenmaal misgaat. Tevens wordt besproken hoe agressieve leerlingen geholpen kunnen worden om beter met hun emoties om te gaan. Geboden worden concrete antwoorden en oplossingen op vragen rondom orde houden en agressie in en rondom de klas. Daarnaast geeft het inzicht in de achtergronden van agressief gedrag en een overzicht van werkvormen die curatief kunnen worden ingezet wanneer er eenmaal sprake is van agressie. 
Plek in kenniscentrum: Veilige school 17770-LOKE

Veiligheidskaart : checklist ten behoeve van het (ontwerp van een) schoolveiligheidsplan

Utrecht : Nederlands Jeugdinstituut (NJI)
De 'veiligheidskaart' kan gebruikt worden door scholen in het basis-, voortgezet, speciaal onderwijs en het middelbaar beroepsonderwijs. Daarmee toetsen zij hun veiligheidsbeleid aan wat wettelijk verplicht is en wat zij extra kunnen doen aan een veilig schoolklimaat. Met deze uitgebreide checklist kan de school het beleid verbeteren en vertalen in een concreet veiligheidsplan.
Deze checklist geeft een toelichting op verschillende toetsingsonderdelen, en verwijst naar de verschillende wetten waar de veiligheidskaart betrekking op heeft.
Kijk hier voor de veiligheidskaart

Het inspiratieboek voor de gelukkige klas : de gelukkige klas begint bij de leerkracht

Natasja de Kroon, Merlijn Wentzel, Ingrid Nagtzaam
Zwolle : 248media, 2015. - 192 p.
ISBN 9789079603343
Inspiratieboek voor de leerkracht. Hoe kun je als leerkracht bijdragen aan het geluk van kinderen? Dat is de vraag die in dit boek centraal staat. Het boek bestaat uit praktische tips, verhalen en uitdagingen om mee aan het werk te gaan in de klas. In de gelukkige klas respecteren en steunen kinderen en de leerkracht elkaar en kinderen leren meer, omdat ze zich veilig voelen.

De vreedzame school [versie 3 2010] : katern Werken aan sociale veiligheid

 

Maartensdijk : Eduniek, 2015.
Handreiking om pesten te voorkomen en om in te grijpen bij pestincidenten, op een manier die past bij de werkwijze van De Vreedzame School.
De map bestaat uit vier delen:
Het eerste deel is algemeen van aard en gaat in op wat we onder pesten verstaan en wat de visie vanuit De Vreedzame School op pesten (en sociale veiligheid) is. In het tweede gedeelte wordt aandacht besteedt aan de preventie: wat kunnen we doen om pesten te voorkomen? Aan de orde komt de monitoring van de veiligheidsbeleving van de leerlingen middels de Veiligheidsthermometer. Naast algemene aanbevelingen gaan we in op essentiële preventieve factoren als regels, toezicht en het werken met commissies van leerlingen. Een wezenlijk onderdeel van dit katern is het opstellen van een 'grondwet' in de school.
Het derde deel gaat in op wat te doen als er toch ingegrepen moet worden. Hoe doen we dat dan op een wijze die past bij De Vreedzame School? beschreven wordt het ingrijpen bij plagen en de oplossingsgerichte aanpak bij pesten. Vervolgens wordt aandacht besteed aan digitaal pesten, aan herstelgesprekken, en aan schorsing en verwijdering van leerlingen. Dit gedeelte mondt uit in het sociaal veiligheidsplan: hoe beschrijven (en verantwoorden) we als school wat we doen om de sociale veiligheid van leerlingen te bewaken? Ook wordt de rol van de ouders belicht.
In het laatste gedeelte is een flink aantal lessen opgenomen, deels nieuwe lessen, deels aanpassingen van bestaande lessen. Deze lessen zijn bedoeld om specifieker aandacht te besteden aan sociale veiligheid en pesten binnen het programma van De Vreedzame School. Een deel van de lessen sluit aan bij de grondwet van de school en de daaruit voortvloeiende gedragsregels.

Gedragen gedrag : primair onderwijs

Utrecht : Stichting School en Veiligheid, PPSI, 2014. - 1 doos
Doos met spelbord, pion, handleiding, kaartjes, wijzer.
Spel dat onderwijspersoneel in het primair onderwijs uitnodigt om met elkaar in gesprek te gaan over omgangsregels op school. Het spel bevat kaartjes met daarop beschrijvingen van situaties die afkomstig zijn uit de schoolpraktijk. De kaartjes zijn ingedeeld in verschillende thema's zoals pesten, seksueel gedrag, school & prive, sociale media en diversiteit.
Het doel is om gewenst en ongewenst gedrag bespreekbaar te maken en samen tot afspraken en regels te komen.